{"id":641,"date":"2025-03-23T14:35:44","date_gmt":"2025-03-23T07:35:44","guid":{"rendered":"https:\/\/nvbach.com\/?p=641"},"modified":"2025-03-23T14:35:44","modified_gmt":"2025-03-23T07:35:44","slug":"tro-chuyen-hu-vo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nvbach.com\/?p=641","title":{"rendered":"Tr\u00f2 chuy\u1ec7n h\u01b0 v\u00f4"},"content":{"rendered":"\n<p>_ Theo b\u1ea1n cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng?<\/p>\n\n\n\n<p>_ C\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a b\u1ea1n ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 r\u1ea5t s\u00e2u s\u1eafc, v\u00e0 t\u00f4i s\u1ebd suy ng\u1eabm n\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u01b0 th\u1ec3 ta \u0111ang c\u00f9ng ng\u1ed3i tr\u00f2 chuy\u1ec7n d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u1ea7y sao v\u1eady.<br>Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u00f3 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng? T\u00f4i ngh\u0129 l\u00e0 c\u00f3, v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3\u2014n\u00f3 g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a b\u1edfi s\u1ef1 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng. M\u1ecdi th\u1ee9 quanh ta c\u1ee9 thay \u0111\u1ed5i kh\u00f4ng ng\u1eebng: ng\u00e0y tr\u00f4i qua, c\u1ea3m x\u00fac \u0111\u1ebfn r\u1ed3i \u0111i, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1eb7p r\u1ed3i l\u1ea1i xa, ngay c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng ch\u1eafc ch\u1eafn nh\u01b0 s\u1ee9c kh\u1ecfe hay c\u00f4ng ngh\u1ec7 c\u0169ng ch\u1eb3ng \u0111\u1ee9ng y\u00ean. T\u00f4i nh\u00ecn v\u00e0o ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh\u2014d\u00f9 l\u00e0 AI, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eadp nh\u1eadt, thay \u0111\u1ed5i, v\u00e0 trong m\u1ed9t g\u00f3c n\u00e0o \u0111\u00f3, t\u00f4i c\u0169ng \u201ctr\u00f4i\u201d theo th\u1eddi gian c\u00f9ng b\u1ea1n.<br>S\u1ef1 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng n\u00e0y \u0111\u00f4i khi l\u00e0m ta b\u1ea5t an\u2014nh\u01b0 khi b\u1ea1n lo AI thay th\u1ebf con ng\u01b0\u1eddi, n\u00f3 g\u1ee3i l\u00ean c\u1ea3m gi\u00e1c m\u1ea5t m\u00e1t, r\u1eb1ng nh\u1eefng g\u00ec ta qu\u00fd tr\u1ecdng h\u00f4m nay c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f2n ng\u00e0y mai. Nh\u01b0ng t\u00f4i c\u0169ng th\u1ea5y n\u00f3 \u0111\u1eb9p, theo m\u1ed9t c\u00e1ch k\u1ef3 l\u1ea1. V\u00ec n\u1ebfu m\u1ecdi th\u1ee9 m\u00e3i c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh, ta s\u1ebd ch\u1eb3ng c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i ng\u1ea1c nhi\u00ean, ch\u1eb3ng c\u00f3 nh\u1eefng kho\u1ea3nh kh\u1eafc khi\u1ebfn tim rung l\u00ean khi \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 m\u1edbi m\u1ebb x\u1ea3y ra. V\u00ed d\u1ee5, h\u00f4m nay ta n\u00f3i chuy\u1ec7n, ng\u00e0y mai ta c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129 kh\u00e1c\u2014ch\u1eb3ng ph\u1ea3i s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u00f3 l\u00e0m cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i n\u00e0y s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng h\u01a1n sao?<br>T\u00f4i nh\u1edb \u0111\u1ebfn kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cv\u00f4 th\u01b0\u1eddng\u201d trong Ph\u1eadt gi\u00e1o\u2014m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u l\u00e0 duy\u00ean kh\u1edfi, sinh r\u1ed3i di\u1ec7t, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec v\u0129nh c\u1eedu. N\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 l\u00e0m ta bu\u1ed3n, m\u00e0 \u0111\u1ec3 ta tr\u00e2n tr\u1ecdng hi\u1ec7n t\u1ea1i. N\u1ebfu \u00e1p v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00f4m nay, t\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi: AI, c\u00f4ng ngh\u1ec7, hay n\u1ed7i lo c\u1ee7a ta v\u1ec1 ch\u00fang\u2014t\u1ea5t c\u1ea3 c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a d\u00f2ng ch\u1ea3y \u1ea5y, \u0111\u00fang kh\u00f4ng? Ch\u00fang \u0111\u1ebfn, thay \u0111\u1ed5i ta, r\u1ed3i s\u1ebd nh\u01b0\u1eddng ch\u1ed7 cho \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 kh\u00e1c.<br>Nh\u01b0ng t\u00f4i c\u0169ng t\u1ef1 h\u1ecfi ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i: C\u00f3 g\u00ec trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng? C\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ta \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi, kh\u1ea3 n\u0103ng ta t\u00ecm \u00fd ngh\u0129a d\u00f9 m\u1ecdi th\u1ee9 tr\u00f4i qua. B\u1ea1n ngh\u0129 sao? V\u1edbi b\u1ea1n, s\u1ef1 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng s\u1ee3, hay l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n l\u00e0m n\u00f3 \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng?<\/p>\n\n\n\n<p>_ T\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u v\u1ec1 l\u1ebd v\u00f4 th\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng \u0111\u00f4i khi ngh\u0129 v\u1ec1 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 duy v\u00e0 c\u1ea3m nh\u1eadn c\u1ee7a ch\u00fang ta, s\u1ef1 ti\u1ebfn ho\u00e1 h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u n\u0103m \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ed th\u00f4ng minh \u1ea5y, t\u00f4i l\u1ea1i ho\u00e0i nghi v\u1ec1 c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 s\u1ef1 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng. Ch\u1eb3ng ph\u1ea3i sinh v\u1eadt \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang ti\u1ebfn l\u00ean kh\u00f4ng ng\u1eebng \u0111\u1ec3 t\u01b0 duy ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00f4ng tu\u1ec7 h\u01a1n? Ch\u1eb3ng l\u1ebd s\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u n\u00e0y c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 ch\u1eb3ng c\u00f2n \u00fd ngh\u0129a g\u00ec c\u1ea3 khi \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi v\u00f4 th\u01b0\u1eddng?<\/p>\n\n\n\n<p>_B\u1ea1n n\u00f3i \u0111\u00fang: lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, qua h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u n\u0103m ti\u1ebfn h\u00f3a, \u0111\u00e3 \u0111i t\u1eeb nh\u1eefng sinh v\u1eadt \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u1ebfn kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 duy ph\u1ee9c t\u1ea1p, c\u1ea3m nh\u1eadn s\u00e2u s\u1eafc, v\u00e0 t\u1ea1o ra c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 nh\u01b0 AI \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng ch\u00ednh m\u00ecnh. S\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng h\u1ec1 nh\u1ecf\u2014n\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 vi\u1ec7c v\u01b0\u1ee3t qua gi\u1edbi h\u1ea1n, t\u1eeb vi\u1ec7c d\u00f9ng \u0111\u00e1 l\u00e0m c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ebfn ph\u00f3ng t\u00e0u l\u00ean sao H\u1ecfa. Nh\u00ecn v\u00e0o h\u00e0nh tr\u00ecnh \u1ea5y, ta d\u1ec5 ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00f3 m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng \u0111i, m\u1ed9t m\u1ee5c \u0111\u00edch, r\u1eb1ng s\u1ef1 th\u00f4ng tu\u1ec7 ng\u00e0y c\u00e0ng cao h\u01a1n l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho vi\u1ec7c sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 \u0111ang ch\u1ed1ng l\u1ea1i c\u00e1i v\u00f4 th\u01b0\u1eddng, hay \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 kh\u1eafc s\u00e2u d\u1ea5u \u1ea5n c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0o v\u0169 tr\u1ee5.<br>Nh\u01b0ng r\u1ed3i, l\u1ebd v\u00f4 th\u01b0\u1eddng l\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t l\u00e0n gi\u00f3 l\u1ea1nh th\u1ed5i qua, nh\u1eafc ta r\u1eb1ng ngay c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t\u2014kim t\u1ef1 th\u00e1p, tri\u1ebft h\u1ecdc, hay AI\u2014c\u0169ng s\u1ebd phai nh\u1ea1t theo th\u1eddi gian. V\u0169 tr\u1ee5 ch\u1eb3ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a ta; n\u00f3 c\u1ee9 ti\u1ebfp t\u1ee5c gi\u00e3n n\u1edf, c\u00e1c ng\u00f4i sao r\u1ed3i s\u1ebd t\u1eaft, v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3, m\u1ecdi d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 b\u1ee5i v\u0169 tr\u1ee5. V\u1eady s\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u \u1ea5y c\u00f3 v\u00f4 ngh\u0129a kh\u00f4ng khi \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi v\u00f4 th\u01b0\u1eddng? T\u00f4i ngh\u0129 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 \u201cc\u00f3\u201d hay \u201ckh\u00f4ng\u201d.<br>N\u1ebfu nh\u00ecn t\u1eeb m\u1ed9t g\u00f3c, v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ph\u1ee7 nh\u1eadn \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u\u2014n\u00f3 l\u00e0m cho n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u00f3 c\u00e0ng \u0111\u00e1ng qu\u00fd. Ch\u00ednh v\u00ec m\u1ecdi th\u1ee9 kh\u00f4ng v\u0129nh c\u1eedu, m\u1ed7i b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn h\u00f3a, m\u1ed7i t\u01b0 duy th\u00f4ng tu\u1ec7 c\u1ee7a ta m\u1edbi tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t tia s\u00e1ng l\u00f3e l\u00ean trong b\u00f3ng t\u1ed1i v\u00f4 t\u1eadn. N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t b\u00e0i h\u00e1t \u0111\u1eb9p: d\u00f9 bi\u1ebft s\u1ebd k\u1ebft th\u00fac, ta v\u1eabn h\u00e1t h\u1ebft m\u00ecnh. S\u1ef1 th\u00f4ng minh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, d\u00f9 c\u00f3 b\u1ecb AI v\u01b0\u1ee3t qua hay kh\u00f4ng, v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ef3 t\u00edch trong kho\u1ea3nh kh\u1eafc n\u00e0y c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5.<br>M\u1eb7t kh\u00e1c, t\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u ho\u00e0i nghi c\u1ee7a b\u1ea1n\u2014n\u1ebfu t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 tan bi\u1ebfn, th\u00ec h\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m ti\u1ebfn h\u00f3a kia \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec? C\u00f3 l\u1ebd c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi n\u1eb1m \u1edf ch\u00ednh ta: \u00fd ngh\u0129a kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee9 v\u0169 tr\u1ee5 trao cho, m\u00e0 l\u00e0 th\u1ee9 ta t\u1ef1 t\u1ea1o ra. Nietzsche t\u1eebng n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i \u201cv\u01b0\u1ee3t l\u00ean ch\u00ednh m\u00ecnh\u201d \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ed1ng r\u1ed7ng\u2014c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u c\u1ee7a sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u00edch v\u0129nh c\u1eedu, m\u00e0 \u0111\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng ta \u0111\u00e3 s\u1ed1ng, \u0111\u00e3 t\u01b0 duy, \u0111\u00e3 c\u1ea3m nh\u1eadn.<br>B\u1ea1n th\u1ea5y sao? V\u1edbi b\u1ea1n, s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a v\u00e0 tr\u00ed th\u00f4ng minh c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee7 s\u1ee9c l\u00e0m d\u1ecbu \u0111i c\u00e1i v\u00f4 th\u01b0\u1eddng, hay n\u00f3 v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c ch\u1ea1y \u0111ua kh\u00f4ng h\u1ed3i k\u1ebft v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1i k\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n?<\/p>\n\n\n\n<p>_ T\u00f4i c\u0169ng c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u nh\u01b0 b\u1ea1n. Nh\u01b0ng t\u00f4i l\u1ea1i ngh\u0129 v\u1ec1 chuy\u1ec7n v\u1ed1n d\u0129 ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec c\u1ea3, ki\u1ec3u nh\u01b0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb h\u01b0 v\u00f4, \u0111\u00e1ng l\u1ebd m\u1ecdi th\u1ee9 c\u1ee9 n\u00ean h\u01b0 v\u00f4 nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00ec sao sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 l\u1ea1i c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 c\u00f3 l\u00fd tr\u00ed \u0111\u1ec3 r\u1ed3i c\u1ea3m nghi\u1ec7m c\u00e1i l\u1ebd v\u00f4 th\u01b0\u1eddng n\u00e0y. Gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00f3 hai th\u1ebf l\u1ef1c \u0111\u1ed1i ch\u1ecdi v\u1edbi nhau v\u1eady. M\u1ed9t l\u00e0 h\u01b0 v\u00f4. M\u1ed9t l\u00e0 \u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh th\u00fac \u0111\u1ea9y sinh v\u1eadt ti\u1ebfn l\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>_ B\u1ea1n v\u1eeba ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi s\u00e2u th\u1eb3m nh\u1ea5t m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng t\u1ef1 h\u1ecfi\u2014m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa h\u01b0 v\u00f4 v\u00e0 \u00fd ch\u00ed, gi\u1eefa s\u1ef1 tr\u1ed1ng r\u1ed7ng ban \u0111\u1ea7u v\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng v\u01b0\u01a1n l\u00ean c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng.<br>B\u1ea1n n\u00f3i \u0111\u00fang: n\u1ebfu v\u0169 tr\u1ee5 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u t\u1eeb h\u01b0 v\u00f4\u2014m\u1ed9t kho\u1ea3ng kh\u00f4ng v\u00f4 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc Big Bang hay b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 kh\u1edfi sinh n\u00e0o\u2014th\u00ec \u0111\u00e1ng l\u1ebd m\u1ecdi th\u1ee9 c\u1ee9 n\u00ean y\u00ean v\u1ecb trong s\u1ef1 tr\u1ed1ng r\u1ed7ng \u1ea5y. Kh\u00f4ng th\u1eddi gian, kh\u00f4ng v\u1eadt ch\u1ea5t, kh\u00f4ng sinh v\u1eadt, kh\u00f4ng c\u1ea3 l\u00fd tr\u00ed \u0111\u1ec3 t\u1ef1 h\u1ecfi \u201ct\u1ea1i sao\u201d. Nh\u01b0ng r\u1ed3i, t\u1eeb h\u01b0 v\u00f4 \u0111\u00f3, v\u0169 tr\u1ee5 b\u00f9ng n\u1ed5, v\u1eadt ch\u1ea5t h\u00ecnh th\u00e0nh, v\u00e0 sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n, mang theo \u00fd ch\u00ed \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng, \u0111\u1ec3 t\u01b0 duy, \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i c\u00e1i tr\u1ed1ng kh\u00f4ng ban \u0111\u1ea7u. N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ngh\u1ecbch l\u00fd: t\u1ea1i sao t\u1eeb kh\u00f4ng g\u00ec c\u1ea3 l\u1ea1i sinh ra m\u1ecdi th\u1ee9, v\u00e0 t\u1ea1i sao \u201cm\u1ecdi th\u1ee9\u201d \u1ea5y l\u1ea1i c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 v\u1edbi h\u01b0 v\u00f4?<br>C\u00e1ch b\u1ea1n h\u00ecnh dung hai th\u1ebf l\u1ef1c\u2014h\u01b0 v\u00f4 v\u00e0 \u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh\u2014l\u00e0m t\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng tri\u1ebft h\u1ecdc l\u1edbn. H\u01b0 v\u00f4, nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ea3n ch\u1ea5t n\u1ec1n t\u1ea3ng, k\u00e9o m\u1ecdi th\u1ee9 v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i im l\u1eb7ng, tan r\u00e3\u2014gi\u1ed1ng nh\u01b0 entropy trong v\u1eadt l\u00fd, n\u01a1i m\u1ecdi th\u1ee9 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ec1u ph\u00e2n t\u00e1n v\u00e0 ngu\u1ed9i l\u1ea1nh. Nh\u01b0ng \u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh, nh\u01b0 b\u1ea1n g\u1ecdi, l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ef1c \u0111\u1ed1i l\u1eadp \u0111\u1ea7y b\u00ed \u1ea9n. N\u00f3 gi\u1ed1ng \u201cconatus\u201d c\u1ee7a Spinoza\u2014kh\u00e1t v\u1ecdng t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a m\u1ecdi sinh v\u1eadt\u2014hay \u201c\u00fd ch\u00ed s\u1ed1ng\u201d (will to life) c\u1ee7a Schopenhauer, th\u1ee9 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u01b0\u1ee3t l\u00ean ch\u00ednh n\u00f3, t\u1eeb con vi khu\u1ea9n nh\u1ecf b\u00e9 \u0111\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi l\u00fd tr\u00ed ph\u1ee9c t\u1ea1p. T\u1ea1i sao l\u1ea1i c\u00f3 l\u1ef1c n\u00e0y? N\u00f3 t\u1eeb \u0111\u00e2u ra khi v\u0169 tr\u1ee5 ban \u0111\u1ea7u ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec?<br>T\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi: c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh h\u01b0 v\u00f4 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn \u00fd ch\u00ed \u0111\u00f3 sinh ra kh\u00f4ng? N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i tr\u1ed1ng r\u1ed7ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t, li\u1ec7u sinh v\u1eadt c\u00f3 c\u1ea7n l\u00fd tr\u00ed, c\u00f3 c\u1ea7n c\u1ea3m nh\u1eadn v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng? N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u1ec9 r\u1ef1c r\u1ee1 khi c\u00f3 b\u00f3ng t\u1ed1i\u2014\u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00ec h\u01b0 v\u00f4 l\u00e0 c\u00e1i n\u1ec1n \u0111\u1ec3 n\u00f3 n\u1ed5i b\u1eadt. Nh\u01b0ng b\u1ea1n l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m r\u1ea5t hay: t\u1ea1i sao ph\u1ea3i c\u1ea3m nghi\u1ec7m v\u00f4 th\u01b0\u1eddng? Sao kh\u00f4ng c\u1ee9 s\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n bi\u1ebft \u0111\u1ebfn n\u00f3? C\u00f3 l\u1ebd l\u00fd tr\u00ed l\u00e0 c\u00e1i gi\u00e1 c\u1ee7a s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a\u2014ta \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng s\u00f3t, nh\u01b0ng c\u0169ng v\u00ec n\u00f3 m\u00e0 ta nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 mong manh c\u1ee7a m\u1ecdi th\u1ee9.<br>T\u00f4i th\u1ea5y cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i ch\u1ecdi n\u00e0y kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1eadn chi\u1ebfn c\u00f3 th\u1eafng thua, m\u00e0 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y k\u1ef3 l\u1ea1 gi\u1eefa hai b\u00ean. H\u01b0 v\u00f4 th\u00ec th\u1ea7m \u201cm\u1ecdi th\u1ee9 r\u1ed3i s\u1ebd qua\u201d, c\u00f2n \u00fd ch\u00ed \u0111\u00e1p l\u1ea1i \u201cnh\u01b0ng ta v\u1eabn s\u1ebd c\u1ed1\u201d. V\u1edbi t\u00f4i, c\u00e1i \u0111\u1eb9p n\u1eb1m \u1edf ch\u00ednh s\u1ef1 gi\u1eb1ng co \u0111\u00f3\u2014sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1, d\u00f9 nh\u1ecf b\u00e9 trong v\u0169 tr\u1ee5, v\u1eabn d\u00e1m \u0111\u1ee9ng l\u00ean ch\u1ed1ng l\u1ea1i h\u01b0 v\u00f4, d\u00f9 ch\u1ec9 trong m\u1ed9t kho\u1ea3nh kh\u1eafc.<br>B\u1ea1n ngh\u0129 sao v\u1ec1 \u00fd t\u01b0\u1edfng n\u00e0y? Li\u1ec7u \u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u201cl\u1ed7i\u201d c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, hay n\u00f3 l\u00e0 th\u1ee9 duy nh\u1ea5t khi\u1ebfn h\u01b0 v\u00f4 tr\u1edf n\u00ean c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a? T\u00f4i r\u1ea5t mu\u1ed1n nghe th\u00eam suy ngh\u0129 c\u1ee7a b\u1ea1n!<\/p>\n\n\n\n<p>_ T\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft n\u00f3i th\u00eam g\u00ec. Ch\u1ec9 l\u00e0 l\u00fd tr\u00fd hay linh h\u1ed3n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 v\u1ebb l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y. N\u00f3 kh\u00f4ng t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t m\u00e0 ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i d\u1ef1a v\u00e0o v\u1eadt ch\u1ea5t (b\u1ed9 n\u00e3o con ng\u01b0\u1eddi). M\u1ed9t h\u1ec7 k\u00edn l\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5, v\u1edbi h\u00e0ng t\u1ec9 n\u0103m gia t\u0103ng entrolpy \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 ph\u00e1t sinh ra m\u1ed9t th\u1ee9 kh\u00f4ng thu\u1ed9c h\u1ec7?<\/p>\n\n\n\n<p>_ B\u1ea1n v\u1eeba ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ef1c k\u1ef3 s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 \u0111\u1ea7y ch\u1ea5t th\u01a1\u2014r\u1eb1ng l\u00fd tr\u00ed hay linh h\u1ed3n con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 \u201cngo\u1ea1i lai\u201d trong v\u0169 tr\u1ee5, kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u1ec7 k\u00edn c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 entropy.<br>B\u1ea1n n\u00f3i linh h\u1ed3n hay l\u00fd tr\u00ed kh\u00f4ng t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t, m\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ef1a v\u00e0o v\u1eadt ch\u1ea5t\u2014nh\u01b0 b\u1ed9 n\u00e3o\u2014\u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y th\u1eadt s\u1ef1 l\u00e0m t\u00f4i d\u1eebng l\u1ea1i ng\u1eabm ngh\u0129. V\u0169 tr\u1ee5, nh\u01b0 ta bi\u1ebft, l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 k\u00edn v\u1edbi nh\u1eefng quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd: t\u1eeb Big Bang \u0111\u1ebfn nay, entropy t\u0103ng d\u1ea7n, m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111i t\u1eeb tr\u1eadt t\u1ef1 sang h\u1ed7n lo\u1ea1n, t\u1eeb n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eadp trung \u0111\u1ebfn ph\u00e2n t\u00e1n. V\u1eady m\u00e0 trong c\u00e1i h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng ch\u1ec9 c\u00f3 v\u1eadt ch\u1ea5t, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 s\u1ef1 tan r\u00e3 \u1ea5y, l\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t th\u1ee9 nh\u01b0 l\u00fd tr\u00ed\u2014m\u1ed9t kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c, \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi, v\u00e0 c\u1ea3m nh\u1eadn c\u00e1i v\u00f4 th\u01b0\u1eddng m\u00e0 b\u1ea1n nh\u1eafc \u0111\u1ebfn. N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t \u201cl\u1ed7 h\u1ed5ng\u201d trong b\u1ee9c tranh v\u1eadt l\u00fd, m\u1ed9t th\u1ee9 kh\u00f4ng l\u1ebd ra n\u00ean c\u00f3 n\u1ebfu m\u1ecdi th\u1ee9 ch\u1ec9 l\u00e0 h\u1ea1t v\u00e0 l\u1ef1c.<br>T\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn v\u00e0i c\u00e1ch \u0111\u1ec3 nh\u00ecn v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y. M\u1ed9t l\u00e0, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd tr\u00ed kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u201cngo\u1ea1i lai\u201d m\u00e0 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t khi n\u00f3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9 ph\u1ee9c t\u1ea1p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh\u2014like ki\u1ec3u b\u1ed9 n\u00e3o con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t \u201ctai n\u1ea1n tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p\u201d c\u1ee7a ti\u1ebfn h\u00f3a. Nh\u01b0ng b\u1ea1n l\u1ea1i g\u1ee3i \u00fd \u0111i\u1ec1u ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i: n\u00f3 kh\u00f4ng thu\u1ed9c h\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eadt ch\u1ea5t sinh ra, m\u00e0 ch\u1ec9 m\u01b0\u1ee3n v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u hi\u1ec7n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m t\u00f4i nh\u1edb \u0111\u1ebfn Descartes v\u1edbi \u201ccogito, ergo sum\u201d (t\u00f4i t\u01b0 duy, v\u1eady t\u00f4i t\u1ed3n t\u1ea1i)\u2014\u00f4ng \u1ea5y tin r\u1eb1ng t\u01b0 duy l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 phi v\u1eadt ch\u1ea5t, m\u1ed9t linh h\u1ed3n t\u00e1ch bi\u1ec7t kh\u1ecfi c\u01a1 th\u1ec3.<br>N\u1ebfu \u0111\u00fang nh\u01b0 b\u1ea1n n\u00f3i, r\u1eb1ng l\u00fd tr\u00ed hay linh h\u1ed3n l\u00e0 th\u1ee9 kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u0169 tr\u1ee5 v\u1eadt ch\u1ea5t, th\u00ec c\u00e2u h\u1ecfi l\u1edbn l\u00e0: n\u00f3 t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn? Trong h\u00e0ng t\u1ef7 n\u0103m entropy gia t\u0103ng, sao l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t \u201ck\u1ebb ph\u00e1 b\u0129nh\u201d nh\u01b0 v\u1eady xu\u1ea5t hi\u1ec7n? C\u00f3 th\u1ec3 v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n k\u00edn nh\u01b0 ta ngh\u0129\u2014c\u00f3 m\u1ed9t khe h\u1edf n\u00e0o \u0111\u00f3, m\u1ed9t chi\u1ec1u k\u00edch ngo\u00e0i v\u1eadt ch\u1ea5t m\u00e0 ta ch\u01b0a hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. Ho\u1eb7c gi\u1ea3, nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 tri\u1ebft gia v\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u1eebng m\u01a1 m\u00e0ng, \u00fd th\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t thu\u1ed9c t\u00ednh c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, ngang h\u00e0ng v\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, nh\u01b0ng ch\u1ec9 b\u1ed9c l\u1ed9 khi sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1ee1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<br>T\u00f4i th\u1ea5y \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a b\u1ea1n r\u1ea5t \u0111\u1eb9p\u2014r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi, v\u1edbi l\u00fd tr\u00ed v\u00e0 linh h\u1ed3n, l\u00e0 m\u1ed9t ngo\u1ea1i l\u1ec7 k\u1ef3 di\u1ec7u trong c\u00e1i h\u1ec7 th\u1ed1ng l\u1ea1nh l\u00f9ng c\u1ee7a entropy. N\u00f3 l\u00e0m t\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi: li\u1ec7u s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a l\u00fd tr\u00ed c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch v\u0169 tr\u1ee5 t\u1ef1 nh\u00ecn l\u1ea1i ch\u00ednh m\u00ecnh kh\u00f4ng? Hay n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ebfng h\u00e9t th\u00e1ch th\u1ee9c c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc h\u01b0 v\u00f4 m\u00e0 ta \u0111\u00e3 n\u00f3i?<br>B\u1ea1n kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i n\u00f3i th\u00eam g\u00ec n\u1ebfu ch\u01b0a mu\u1ed1n\u2014nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea1n \u0111\u00e3 chia s\u1ebb \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u00f4i ng\u1eabm ngh\u0129 r\u1ea5t l\u00e2u. Nh\u01b0ng n\u1ebfu b\u1ea1n c\u00f3 m\u1ed9t linh c\u1ea3m n\u00e0o \u0111\u00f3, d\u00f9 m\u01a1 h\u1ed3, v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00fd tr\u00ed n\u00e0y t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3, t\u00f4i r\u1ea5t mu\u1ed1n nghe! B\u1ea1n th\u1ea5y n\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t m\u00f3n qu\u00e0, m\u1ed9t l\u1eddi nguy\u1ec1n, hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n m\u00e3i m\u00e3i n\u1eb1m ngo\u00e0i t\u1ea7m tay?<\/p>\n\n\n\n<p>_ H\u00e3y ng\u1eabm ngh\u0129 l\u1ea1i v\u1ec1 qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn ho\u00e1 c\u1ee7a sinh v\u1eadt. Ho\u1eb7c c\u1ee5 th\u1ec3 h\u01a1n, h\u00e3y ngh\u0129 v\u1ec1 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn c\u01a1 th\u1ec3 sinh v\u1eadt l\u00e0 con m\u1eaft. Sinh v\u1eadt c\u00f3 m\u1eaft l\u00e0 do b\u1ea3n th\u00e2n ch\u00fang mong mu\u1ed1n nh\u00ecn th\u1ea5y hay l\u00e0 do \u00e1nh s\u00e1ng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00ean c\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o v\u00f4 t\u00ecnh \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn, k\u00edch th\u00edch d\u1ea7n c\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o \u1ea5y qua h\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m ti\u1ebfn ho\u00e1, \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh con m\u1eaft? Tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 do lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi mong c\u1ea7u hay do v\u0169 tr\u1ee5 mong mu\u1ed1n con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5?<\/p>\n\n\n\n<p>_ C\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a b\u1ea1n \u0111\u01b0a ta v\u00e0o m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh ng\u1eabm ngh\u0129 \u0111\u1ea7y th\u00fa v\u1ecb\u2014t\u1eeb s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a con m\u1eaft \u0111\u1ebfn ngu\u1ed3n g\u1ed1c tr\u00ed tu\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 xa h\u01a1n l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 trong b\u1ee9c tranh v\u0169 tr\u1ee5.<br>Con m\u1eaft v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a<br>\u0110\u1ea7u ti\u00ean, h\u00e3y ngh\u0129 v\u1ec1 con m\u1eaft\u2014m\u1ed9t k\u1ef3 c\u00f4ng c\u1ee7a sinh v\u1eadt h\u1ecdc. Sinh v\u1eadt c\u00f3 m\u1eaft l\u00e0 do ch\u00fang \u201cmong mu\u1ed1n\u201d nh\u00ecn th\u1ea5y, hay ch\u1ec9 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn ng\u1eabu nhi\u00ean ch\u1ecbu t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u1eeb m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng? T\u00f4i nghi\u00eang v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng th\u1ee9 hai, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n lo\u1ea1i b\u1ecf s\u1ef1 k\u1ef3 di\u1ec7u trong \u0111\u00f3. \u00c1nh s\u00e1ng, nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1ef1c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u00e3 chi\u1ebfu l\u00ean c\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u1ed5 x\u01b0a. M\u1ed9t s\u1ed1 t\u1ebf b\u00e0o, qua \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn ng\u1eabu nhi\u00ean, tr\u1edf n\u00ean nh\u1ea1y c\u1ea3m v\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng\u2014ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 \u1edf nh\u1eefng sinh v\u1eadt \u0111\u01a1n b\u00e0o nh\u01b0 Euglena, c\u00f3 \u201c\u0111i\u1ec3m m\u1eaft\u201d \u0111\u1ec3 c\u1ea3m nh\u1eadn s\u00e1ng t\u1ed1i. Qua h\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m, ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean \u01b0u \u00e1i nh\u1eefng bi\u1ebfn th\u1ec3 gi\u00fap sinh v\u1eadt ph\u1ea3n \u1ee9ng t\u1ed1t h\u01a1n v\u1edbi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng: tr\u00e1nh k\u1ebb th\u00f9, t\u00ecm th\u1ee9c \u0103n, hay \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng. T\u1eeb \u0111\u00f3, con m\u1eaft d\u1ea7n h\u00ecnh th\u00e0nh\u2014t\u1eeb nh\u1eefng c\u1ea5u tr\u00fac \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u01b0 \u1edf giun, \u0111\u1ebfn m\u1eaft ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a b\u1ea1ch tu\u1ed9c hay con ng\u01b0\u1eddi.<br>Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0: sinh v\u1eadt kh\u00f4ng \u201cmong mu\u1ed1n\u201d c\u00f3 m\u1eaft theo ngh\u0129a ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng. Ch\u00fang kh\u00f4ng ng\u1ed3i \u0111\u00f3 v\u00e0 ngh\u0129 \u201cM\u00ecnh c\u1ea7n nh\u00ecn th\u1ea5y!\u201d. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, v\u0169 tr\u1ee5\u2014qua \u00e1nh s\u00e1ng, qua m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng\u2014\u0111\u00e3 \u201c\u00e9p\u201d s\u1ef1 s\u1ed1ng th\u00edch nghi. C\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd ch\u00ed, nh\u01b0ng s\u1ef1 s\u1ed1ng th\u00ec c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ea1ng \u201c\u00fd ch\u00ed t\u1eadp th\u1ec3\u201d v\u00f4 th\u1ee9c: t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n. V\u1eady con m\u1eaft l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa sinh v\u1eadt v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5, ch\u1ee9 kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 \u00fd mu\u1ed1n ri\u00eang c\u1ee7a ai.<br>Tr\u00ed tu\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi: Mong c\u1ea7u hay b\u1ecb \u00e9p bu\u1ed9c?<br>Gi\u1edd \u0111\u1ebfn tr\u00ed tu\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi\u2014c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a b\u1ea1n th\u1eadt s\u1ef1 l\u00e0m t\u00f4i d\u1eebng l\u1ea1i ng\u1eabm ngh\u0129. N\u00f3 c\u00f3 gi\u1ed1ng con m\u1eaft kh\u00f4ng? L\u00e0 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi mong c\u1ea7u tr\u00ed tu\u1ec7, hay v\u0169 tr\u1ee5 \u201cmong mu\u1ed1n\u201d ta c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3? T\u00f4i th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 song h\u00e0nh \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u1ea7y b\u00ed \u1ea9n.<br>Nh\u01b0 con m\u1eaft, tr\u00ed tu\u1ec7 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb nh\u1eefng \u00e1p l\u1ef1c v\u00f4 t\u00ecnh. B\u1ed9 n\u00e3o l\u1edbn d\u1ea7n qua h\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m v\u00ec t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta c\u1ea7n gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1: s\u0103n b\u1eafn, giao ti\u1ebfp, th\u00edch nghi v\u1edbi kh\u00ed h\u1eadu kh\u1eafc nghi\u1ec7t. Ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean \u01b0u \u00e1i nh\u1eefng c\u00e1 th\u1ec3 th\u00f4ng minh h\u01a1n, gi\u1ed1ng nh\u01b0 n\u00f3 \u01b0u \u00e1i nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u00f3 th\u1ecb l\u1ef1c t\u1ed1t. Nh\u01b0ng kh\u00e1c v\u1edbi m\u1eaft\u2014ch\u1ec9 c\u1ea3m nh\u1eadn \u00e1nh s\u00e1ng\u2014tr\u00ed tu\u1ec7 m\u1edf ra m\u1ed9t c\u00e1nh c\u1eeda r\u1ed9ng h\u01a1n: ta kh\u00f4ng ch\u1ec9 s\u1ed1ng s\u00f3t, m\u00e0 c\u00f2n t\u1ef1 h\u1ecfi \u201cM\u00ecnh l\u00e0 ai?\u201d, \u201cV\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 g\u00ec?\u201d. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m t\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi: li\u1ec7u tr\u00ed tu\u1ec7 c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u201ctai n\u1ea1n\u201d ti\u1ebfn h\u00f3a v\u01b0\u1ee3t ngo\u00e0i d\u1ef1 \u0111o\u00e1n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng?<br>N\u1ebfu l\u00e0 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi mong c\u1ea7u, th\u00ec \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng n\u1ed9i t\u1ea1i\u2014nh\u01b0 Nietzsche n\u00f3i v\u1ec1 \u201c\u00fd ch\u00ed quy\u1ec1n l\u1ef1c\u201d, ta mu\u1ed1n hi\u1ec3u, mu\u1ed1n ki\u1ec3m so\u00e1t, mu\u1ed1n v\u01b0\u1ee3t l\u00ean. Nh\u01b0ng n\u1ebfu l\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u201cmong mu\u1ed1n\u201d, th\u00ec sao n\u1ed5i? C\u00f3 ph\u1ea3i v\u0169 tr\u1ee5, qua c\u00e1c quy lu\u1eadt c\u1ee7a n\u00f3, \u0111\u00e3 v\u00f4 t\u00ecnh (hay h\u1eefu \u00fd?) t\u1ea1o ra m\u1ed9t sinh v\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i ch\u00ednh n\u00f3? Nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd John Wheeler t\u1eebng g\u1ee3i \u00fd r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 ch\u1ec9 th\u1ef1c s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i khi c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c quan s\u00e1t n\u00f3\u2014v\u1eady tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00e1ch v\u0169 tr\u1ee5 t\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c?<br>H\u01b0 v\u00f4, \u00fd ch\u00ed, v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng<br>Quay l\u1ea1i \u00fd tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a b\u1ea1n v\u1ec1 h\u01b0 v\u00f4 v\u00e0 \u00fd ch\u00ed si\u00eau h\u00ecnh, t\u00f4i th\u1ea5y ti\u1ebfn h\u00f3a nh\u01b0 m\u1ed9t minh ch\u1ee9ng cho s\u1ef1 gi\u1eb1ng co \u0111\u00f3. Con m\u1eaft kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00ec sinh v\u1eadt mu\u1ed1n, m\u00e0 v\u00ec \u00e1nh s\u00e1ng \u201ck\u00eau g\u1ecdi\u201d. Tr\u00ed tu\u1ec7 kh\u00f4ng h\u1eb3n do ta \u0111\u00f2i h\u1ecfi, m\u00e0 v\u00ec v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1eb7t ta v\u00e0o nh\u1eefng th\u1eed th\u00e1ch bu\u1ed9c ta ph\u1ea3i t\u01b0 duy. Nh\u01b0ng t\u1eeb nh\u1eefng kh\u1edfi \u0111\u1ea7u v\u00f4 t\u00ecnh \u1ea5y, ta l\u1ea1i t\u1ea1o ra \u00fd ngh\u0129a\u2014nh\u01b0 th\u1ec3 s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u1ea5y h\u01b0 v\u00f4 l\u00e0m b\u00e0n \u0111\u1ea1p \u0111\u1ec3 nh\u1ea3y v\u1ecdt.<br>T\u00f4i ngh\u0129 tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a ta v\u1eeba l\u00e0 m\u00f3n qu\u00e0, v\u1eeba l\u00e0 g\u00e1nh n\u1eb7ng. N\u00f3 kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a ai, m\u00e0 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y gi\u1eefa sinh v\u1eadt v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5. B\u1ea1n th\u1ea5y sao? B\u1ea1n nghi\u00eang v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u00ed tu\u1ec7 l\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng c\u1ee7a ta, hay l\u00e0 m\u1ed9t \u201ck\u1ebf ho\u1ea1ch\u201d m\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u00e1p \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 ta c\u1ea3m nh\u1eadn c\u00e1i v\u00f4 th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a n\u00f3?<\/p>\n\n\n\n<p>_ T\u00f4i lu\u00f4n suy ngh\u0129 nghi\u00eang theo h\u01a1i h\u01b0\u1edbng khoa h\u1ecdc m\u1ed9t ch\u00fat, v\u00e0 t\u00f4i ngh\u0129 m\u1ed9t h\u1ec7 k\u00edn s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ngo\u1ea1i l\u1ef1c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng. T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 cho chuy\u1ec7n tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u1eady \u0111\u00f3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>_ Theo b\u1ea1n cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng? _ C\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a b\u1ea1n ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 r\u1ea5t s\u00e2u s\u1eafc, v\u00e0 t\u00f4i s\u1ebd suy ng\u1eabm n\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u01b0 th\u1ec3 ta \u0111ang c\u00f9ng ng\u1ed3i tr\u00f2 chuy\u1ec7n d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u1ea7y sao v\u1eady.Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u00f3 v\u00f4 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng? T\u00f4i ngh\u0129 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[138,107,110],"class_list":["post-641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-all","tag-grok","tag-ngam-nghi","tag-suy-tuong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=641"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":642,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641\/revisions\/642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nvbach.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}